Komunikacja Międzykulturowa widziana z perspektywy Komunikacji Integralnej

Poszukiwania naukowców zmierzające w kierunku bardziej całościowego spojrzenia na komunikacje międzyludzką, zdają się być uwieńczone sukcesem. Jest nim być może Teoria Integralna amerykańskiego myśliciela Kena Wilbera. Jego model AQAL (All Quadrants, All Levels) umożliwia pełniejsze spojrzenie na wszystko, co nas otacza, pozwala na poszerzenie pola własnej świadomości i lepsze rozumienie siebie i świata.

Słowami samego Wilbera (Boomeritis, 2011, s.22) integralny:

„wyraża integrację, spotkanie pod jednym dachem, Łączenie, obejmowanie, scalanie. I nie chodzi o jednorodność, niwelację tych wszystkich wspaniałych róźnic, kolorów, zygzaków i tęcz naszych istnień, ale o jedność w różnorodności, dzielenie wspólnych cech, a zarazem fantastycznych różnic. Zastępowanie niechęci otwartością, wrogości szacunkiem, zapraszanie wszystkich do namiotu wzajemnego zrozumienia.“

 

Czyż nie o to głównie chodzi w komunikacji międzykulturowej? Problem polega jednak na tym, że pole badań zajmujące się uwarunkowaniami kulturowymi spogląda na komunikacje międzyludzka głównie tylko z jednej perspektywy. Mówiąc jezykiem teorii integralnej: z perspektywy „my“, Lewej Dolnej ćwiartki kulturowej, kwadrantu, czy wnętrza kolektywu. Takie ujęcie jest jak najbardziej prawdziwe, lecz tylko częściowe („true, but partial“). Chcąc uzyskać kompletny obraz oraz spojrzeć całościowo na proces komunikacji konieczne jest podejście integralne, oferujące kompletny i efektywny sposób patrzenia,  uwzględniające wszystkie perspektywy, w których wspólnie egzystują „ja”, „my” i „to” – self, kultura i natura.

Jürgen Habermas – niemiecki socjolog i filozof – w ramach racjonalności komunikacyjnej pośród czterech elementów strukturalnych wyróznia potrójne odniesienie aktorów do świata oraz korespondujące z tym odniesienie do świata obiektywnego, społecznego i subiektywnego. Twierdzi on, że każde działanie komunikacyjne należy do czterech przestrzeni, z ich różnymi rodzajami uwarunkowań determinującymi efektywność w komunikacji w każdej z nich. W tym kontekście komunikacja jest na tyle prawdziwa na ile reprezentuje coś w świecie, (Górna Prawa), kiedy wyraża myśli lub odczucia nadawcy (Górna Lewa), opiera się na elementach powszechnie uznawanych w kolektywnej przestrzeni społecznej (Dolna Lewa). Jeśli uwzględnimy, że efektywność komunikacji zależy w dużej mierze od nadanych jej przez semantykę, zasady gramatyki czy składnię ram (Dolna Prawa), to otrzymamy cztery perspektywami modelu AQAL. Wypełnią one całość rzeczywistości komunikacyjnej i przez to każde spojrzenie, które tego nie uwzględnia jest zawężone, częściowe i fragmentaryczne.

Akt kommunikacyjny_interkultura

 

Od lat jestem zafascynowana Teorią Integralną, wg której żyje, pracuję, wychowuje moje dzieci, tworzę koncepty szkoleń trenerskich i daję sobie radę w trudnych sytuacjach. Uważam, że podejście integralne jest niesłychanie skuteczne i ma ogromny potencjał do zastosowania wszędzie. W jednym wywiadzie udzielonym podczas Spotkań Integralnych w Gdańsku zostałam zapytana o szanse i wyzwania dla komunikacji międzykulturowej we współczesnym świecie? Nie ma prostej odpowiedzi na to pytanie, zwłaszcza, że podczas ostatnich lat doświadczyliśmy niesamowitego rozwoju. Między innymi wszystkie światowe kultury stały się dla nas dostępne. Nasi rodzice spędzili całe swoje życie w obrębie jednej kultury, często w jednym mieście, nieraz w jednym domu, żyjąc, kochając i umierając na małym kawałku lądu. Dzisiaj ludzie są nie tylko mobilni geograficznie, ale mogą poznawać bezpośrednio i wirtualnie wszystkie znane na planecie kultury. Co za tym idzie? w globalnej wiosce wszystkie kultury wystawione są na wzajemne wpływy.

To ogromna szansa, ale też wyzwanie, bowiem ten szybki rozwój i postępująca globalizacja we wszystkich dziedzinach życia, coraz bardziej potrzebuje prostej i zrozumiałej płaszczyzny porozumienia, podniesienia umiejętności komunikacji na wyższy poziom zrozumienia, co za tym idzie działania i służenia rozwijającej się cywilizacji globalnej.

 

Dlatego może Teoria Integralna wprowadzi ład w nasze doświadczenie, pozwali lepiej śledzić kierunek zmian, a także skuteczniej nimi kierować. Według polskiego socjologa Macieje Bennewicza metoda przerywająca standardowy punkt widzenia umożliwia otwarcie na panoramę możliwości. Zmieniając bowiem punkt widzenia, zmieniamy również perspektywę. Spójrzmy więc wspólnie na komunikację z czterech perspektyw AQAL modelu Wilbera poprzez pytania do refleksji na temat własnej komunikacji.

Ćwiartka intencjonalna GÓRNA LEWA

Możemy komunikować, tylko to, co postrzegamy, mamy w sobie. A jednocześnie zjawiska, które postrzegamy i komunikujemy, zależą od stopnia i poziomu naszego rozwoju, zakresu, horyzontu naszej perspektywy, ale także od cech naszej osobowości lub naszej typologii.

Gorna Lewa_interkultura

  1. Jakie zjawiska, fenomeny pojawiają się w mojej przestrzeni świadomości? Czy zdaję sobie sprawę z własnych myśli i koncepcji?
  2. Czy czuję własne ciało, energię, moje prawdziwe uczucia podczas dialogu z innymi lub w czasie wykładu?
  3. Jakie treści mojej JA-przestrzeni są spychane w cień i projektowane na innych? (Np.: Dlaczego ja zawsze i wszędzie spotkać tak wielu agresywnych rozmówców, przecież ja jestem taaaaka miła?).
  4. W jakim stanie świadomości i na jakim poziomie świadomosci znajduję się podczas komunikacji? Z jaka energią?  Kim jest ta osoba, która to wszystko postrzega? Kim jestem, i jeśli już jestem to ilu z nich jest we mnie?
  5. Jak daleko jest rozwinieta moja świadomość świadka? Czy podczas komunikacji mogę być jednocześnie w pełni obecny w sferze względnie oczywistej, a jednocześnie znajdować się w pustej przestrzeń wolności?
  6. Czy wiem czego w danej chwili potrzebuje ja, a czego moj partner?
  7. Czy wiem czym się kieruje w rozmowie (pragnieniami, emocjami, myśleniem grupy?
  8. Na jakim poziomie moralności działam?
  9. Czy w końcu czy wiem, co jest dla mnie najważniejsze?

 

 

Ćwiartka behawioralna GÓRNA PRAWA

Neurobiologia i nauki poznawcze skupiają uwagę na tym, co się dzieje  w środku obiektu lub organizmu. Nie chodzi tu o psychologię wnętrza, ale wnętrze biologiczne i z drugiej strony, chodzi też o to, co jest widoczne, słyszalne na zewnątrz podczas aktu komunikacji (głos, intonacja, głośność, rytm, język ciała z gestów, wyrazu twarzy, postawa i sposób poruszania).

gorna-prawa-interkultura

 

  1. Co postrzegam w sobie w moim organizmie w procesie przekazywania informacji lub komunikacji?
  2. Jak to wszystko jest zorganizowanie? Jaka jest jego wewnętrzna biologiczna logika?
  3. Jak funkcjonuje percepcja rzeczywistości i przerabiania impulsów?
  4. Jak to się dzieje, że nie widze jakiejś chaotycznej papki wynikającej ze stymulacji oczu falami elektromagnetycznymi o zakresie światła widzialnego, które ludzkie oko może zarejestrować, tylko mój mózg jest w stanie wydobyć z takiej stymulacji informacje dotyczące tego, co spostrzega, dzięki czemu “widzi” różne obiekty.
  5. W jaki sposób docieram do innego w komunikacji nie tylko kognitywnie, ale również emocjonalnie?
  6. Jak docieram do innych, nie tylko w sposób poznawczy, ale również emocjonalnie?
  7. W jaki sposób koduje informację, przetwarzania informacjię, tak aby one skutecznie dotarły do odbiorycy? Człowiek jest sam nieustannie tworzącym się system? Czy znam swoje “biologiczne oprogramowanie”.
  8. Czy wiem, co moje ciało mówi o mnie?
  9. Czy panuje zgodność pomiędzy moim przekazem treściowym i mowa ciała?

 

 

 

 

Ćwiartka kulturowa DOLNA LEWA

Często uświadamiamy sobie nasze zbiorowe soczewki i dostrzegamy “ducha” kultury narodowej czy subkultury dopiero  w spotkaniu z innymi kulturami i społecznościami. Związek ten opiera się na mniej lub bardziej świadomych postawach wobec wyróżnionych wartości, których nosicielem jest zarówno sam podmiot, jak i inni ludzie, kultura. Ta wewnętrzna perspektywa wspólnoty również ujawnia się bezpośrednio w dialogu. Czujemy porozumienie z rozmówcą poprzez wspólne wartości i znaczenia.

dolna Lewa_interkultura.png

 

  1. Czy podczas dialogu czuję połaczenie, jedność z druga osobą?
  2. Czy czuje w dialogu odczucia innych?
  3. Czy czyję więź połączenia z kolegą z pracy, sąsiadem, spotkanym przypadkowo za granicą lub zwyciężajacych w rozgrywkach sportowym Polakiem?
  4. Także wyparte problemy rodziny czy traumatyczne histrie wlasnego kraju działają nieświadomie w relacji i maja ogromny wpływ na komunikację. Czy jestem świadomy tych fenomenów podczas rozmowy z innym?
  5. To co uwazamy za dobre i właściwe jest uwarunkowane kulturowo i zalezy od naszego poziomu rozwoju i swiadomosci. Czy znam te zbiorowe wartosci?
  6. Chcąc nawiazać kontakt z innym uczymy się języka, kultury, zwyczajów, sposobów komunikownia i poprzez o poszerzamy swoje horyzonty. Czy znam te uwarunkowania?

 

 

Ćwiartka społeczna DOLNA PRAWA

Komunikacja to także oprogramowanie społeczne w społeczeństwie. Chcąc zrozumieć system, społeczeństwo, firma, instytucja, musimy zrozumieć ich strukturę komunikacyjną i szukać odpowiedzi na pytanie: co ostatecznie spaja “wnętrza”? A z drugiej strony, chcąc zrozumieć system, społeczeństwo, firma, instytucja, musimy zrozumieć ich strukturę komunikacyjną. Ta wewnętrzna logika systemu ma silny wpływ na komunikacji indywidualną i kulturową.

dolna-prawa_interkultura

 

  1. W jaki sposób poprzez komunikację powstaje sens i znaczenie w społecznościach, w jaki sposób się rozwija i przekazuje dalej.
  2. Co jest w systemie tabu, a co może być przekazane do publicznej wiadomości?
  3. Jakie informacje są nam przekazywane w środkach masowego przekazu i dlaczego właśnie te?
  4. A jak jest w innych społecznościach? Czy mam tego świadomość?
  5. Techniki komunikacyjne wpływaja na nasze zachowania komunikacyjne i kształtują świadomość komunikacyjną.  Czy znam wplyw nowej technologi na moje wLasne zachowania komunikacyjne i zachowania w moim systemie?

 

 

Teoria Integralna ofiarowuje cenną mapę rzeczywistości. Daje ona bowiem szansę na poszerzanie własnej świadomości i lepsze rozumienia siebie i świata . I nie ważne jest czy pracujesz w biznesie, medycynie, psychoterapii, ekologii, czy po prostu żyjesz i uczysz się, Mapa Integralna pomaga w rozpoznaniu i obsłużeniu „wszystkich istotnych elementów życia”. Jeśli np. chcemy znaleźć Muzeum Sztuki Współczesnej w Nowym Jorku to posiadając dobrą mapę miasta, mamy większą szansę dotarcia do celu. Podejście integralne daje – poprzez analogię – większą szansę na życiowy sukces zarówno zawodowy jak i osobisty.

Dr. Anna Storck interkultura

Międzynarodowy trener biznesu i dyplomowany coach integralny. Ekspert szkoleń międzykulturowych i specjalistą w zakresie analizowania procesów grupowych oraz budowania zespołów w firmach międzynarodowych.

 

Referencje:

  1. Ken Wilber: Spektrum świadomości.
  2. Ken Wilber: Integralna teoria wszytkiego
  3. Ken Wilber: Krótka historia wszstkiego
  4. Ken Wilber, Terry Patten, Adam Leonard, Marco Morelli: Integral Life Practice. A 21st-Century Blueprint for Physical Health, Emotional Balance, Mental Clarity, and Spiritual Awakening
  5. Geert Hofstede: Kultury i organizacje
  6. Richard Lewis: when Culture Colide: Leading across Cultures
  7. Richard Dawkins: Rzeka genów
  8. John L. Brockington: Świeta nic hinduizmu. Hinduizm w jego ciągłości i różnorodności
  9. Adam Marszałek: Komunikowanie społeczne w globalizujacym sie świecie
  10. Sana Reynolds: Komunikacja międzykulturowa
  11. Sonja Student, Michael Habecker: Wissen, Weisheit, Wirklichkeit.